Nico Richter (1915 – 1945)

richterNico Richter maakte op jonge leeftijd kennis met de muziek. Op weg naar school passeerde hij de Vondelkerk in Amsterdam, waar hij regelmatig uitvoeringen van werken van Bach, Mozart en Widor hoorde, gespeeld op het Adema-orgel. Op de lagere school kreeg hij de eerste twee jaar muziekles, onder andere solfège. Omdat Nico’s muzikaliteit overduidelijk was, kreeg hij op zijn 7e vioolles van Jacques Muller, de latere altviolist van het Concertgebouw-orkest. Het Concertgebouw werd een vertrouwde plek voor Nico die al jong door zijn vader naar concerten werd meegenomen. Daar hoorde hij Willem Pijper als solist in zijn eigen pianoconcert, en hij besloot zelf ook componist te worden. Nico was toen 12 jaar oud en hij zou een jaar later zijn eerste compositie schrijven.

Conservatorium en Universiteit
Op zijn 15e kreeg Nico een andere vioolleraar, Sam Tromp, violist bij het Concertgebouw-orkest. Hij bleef componeren maar het werd duidelijk dat zijn vader hem liever een echt beroep wilde laten kiezen en niet dat van musicus, laat staan componist. Toch kwam het zover dat Nico na de HBS op zijn 16e naast zijn studie medicijnen aan de Gemeente Universiteit van Amsterdam, ook de opleiding aan het Amsterdams Conservatorium ging volgen.
Richter dirigeert
Daar studeerde hij viool bij Sepha Jansen, de echtenote van Eduard van Beinum. In juli 1935 deed Nico mee aan dirigenten- en compositie-concours in Brussel, onder leiding van de dirigent Hermann Scherchen die ook zijn leraar directie werd. Hij won een prijs met zijn “Concertino voor cello en 5 instrumenten”. Het manuscript van dit werk bevindt zich nog steeds in de Koni nklijke Bibliotheek in Brussel, waar het enige jaren geleden tijdens een verbouwing ´ergens´ is opgeslagen en tot op heden helaas nog niet is getraceerd.

In 1937 werd hij dirigent van het orkest van de Amsterdamsche Studenten Muziek Vereniging MUSA Hij zou dat ruim 4 jaar blijven doen en daarin een aantal van zijn eigen composities ten doop houden..

Huwelijk
Bij het uitbreken van de oorlog was Nico Richter 25 jaar oud en vergevorderd student geneeskunde. In Oktober trouwde hij met de niet-joodse Hetta Scheffer, in de hoop dat hij door een ‘gemengd huwelijk’ aan de jodenvervolging zou kunnen ontkomen. Hij deed zijn semi-arts examen, nam deel aan de studenten-protesten en bleef aktief als dirigent van het MUSA-orkest. Hoewel joodse studenten vanaf September 1941 van de universiteit en de studenten-verenigingen werden geweerd, mocht hij als semi-arts toch zijn studie afmaken: op 18 November 1941 studeerde hij af.

Caricatuur, auteur onbekend
Verzet en deportatie
Nico was al vroeg, in 1941, lid geworden van een verzetsgroep, maar werd in April 1942 na verraad van zijn bed gelicht. Hij heeft gedurende zes weken in de gevangenis aan de Amstelveenseweg vastgezeten.en werd daarna overgebracht naar Scheveningen. In November werd hij naar het Straflager van kamp Amersfoort getransporteerd en in Januari 1943 naar Vught, waar hij nog 10 maanden werd vastgehouden. Op 15 November van dat jaar werd hij op transport gesteld naar Auschwitz. Daar wist hij als arts zijn bestaan te rekken door kampbewoners die het slachtoffer van medische experimenten waren geworden nog zoveel mogelijk te verzorgen en bij te staan. Vanuit zijn ervaring met Tropische ziekten, opgedaan tijdens zijn studie, moest hij patiënten met bijvoorbeeld vlektyfus behandelen. In de laatste oorlogswinter werd hij overgebracht naar Dachau, waar hij uiteindelijk bevrijd is. In Juli 1945 kwam hij terug uit de kampen. Hij was echter zo ziek en verzwakt dat hij al kort na de oorlog, op 16 Augustus 1945, overleed.

Literatuur
Biografie door Juul Muller, zie www.klassiekecd.nl
naar boven

Zijn muziek

Richters muziek na de oorlog
Nico Richter werd niet snel vergeten, mede door de inspanningen van zijn weduwe Hetta Richter-Scheffer. Amper een week na zijn dood, op 25 augustus, werd tijdens een herdenkings-concert in het Concertgebouw een aantal van zijn composities gespeeld, waaronder de 2 stukken voor viool en piano uit 1942. In 1951 klonk dit stuk opnieuw tijdens het allereerste concert in De Suite, het door Hetta Richter-Scheffer opgerichte muziekzaaltje. De première van de Serenade, zijn laatste werk, vond plaats in April 1961, eveneen s in De Suite; deze compositie werd nogmaal gespeeld in oktober 1961. En in september 1966 werd de 1e uitvoering van Richter’s kameropera “Amorijs” gerealiseerd.

Fragment Serenade
Oeuvre
– vioolconcert,
– symfonie-Divertimento,
– concertino voor cello en 6 instrumenten,
– 2 stukken voor viool en piano,
– strijkkwartet,
– piano-sonatine,
– diverse kamermuziekwerken,
– liederen,
– kameropera Amorijs.

CD
Leo Smit Ensemble – Nico Richter. Tatlin Records TA 005